Nasz kolega z KSK, Krzysiek SQ1KW, stworzył program, który zmienia zwykły odbiornik SDR w szybki skaner pasm. Przeczesuje całe zakresy częstotliwości w kilka sekund, zatrzymuje się na sygnale, odtwarza rozmowę i skanuje dalej. W tym krótkim artykule przybliżamy jego możliwości i sposób działania.
Czym jest rfscan?
rfscan to darmowy program napisany w języku Rust, z otwartym kodem źródłowym dostępnym na GitHubie. Działa z odbiornikami SDR i można go uruchomić na Windows, Linuksie oraz na Raspberry Pi. Obsługuje się go w terminalu, ale można też włączyć stronę WWW i sterować skanerem z telefonu, razem z odsłuchem dźwięku.
Dla tych, którzy dopiero zaczynają: SDR (Software Defined Radio) to odbiornik, w którym większość pracy wykonuje oprogramowanie, a nie układy analogowe. Odbiorniki SDR, takie jak Airspy, RTL-SDR czy SDRplay, odbierają szeroki zakres widma i wysyłają go do komputera jako strumień próbek. To, co z tym strumieniem zrobimy, zależy od programu. Krzysiek zrobił z niego skaner.

skanowanie pasma 2m w rfscan źródło: https://b4sh.github.io/rfscan/
Czym wyróżnia się na tle innych?
Brzmi znajomo i na pierwszy rzut oka nie widać w tym niczego nowatorskiego. Czym zatem wyróżnia się rfscan ? Tradycyjny skaner sprawdza kanały po kolei: ustaw częstotliwość, posłuchaj, czy coś jest, następny kanał. Przy tysiącach kanałów trwa to długo, a każda pauza oznacza ryzyko, że ominiemy krótką transmisję.
rfscan działa inaczej. Odbiornik SDR widzi naraz sporą część pasma. Jedno ustawienie tunera obejmuje około 80% szybkości próbkowania, np. 4,8 MHz przy 6 MSps. Program stosuje FFT (szybką transformatę Fouriera), czyli metodę, która zamienia surowy sygnał na „wykres widma”, i jednocześnie mierzy poziom na wszystkich kanałach w tym oknie. Dopiero gdy w oknie nie ma nic ciekawego, przestraja odbiornik na następne.
W praktyce na Airspy Mini daje to około 220 MHz na sekundę(!). Całe pasmo 2 m (144–146 MHz) to więc ułamek sekundy pracy.
Jak program decyduje, że „coś jest”?
To jedna z ciekawszych cech rfscan. Zamiast ustawiać stały próg w dB, program w każdym oknie mierzy poziom szumu i szuka kanałów, które wystają ponad niego o zadaną liczbę dB (stosunek sygnału do szumu, SNR). Dzięki temu detekcja nie zależy od tego, jaką mamy antenę ani jak ustawiliśmy wzmocnienie.
Drugi problem skanerów SDR to fałszywe sygnały pochodzące od samego odbiornika: lustrzane odbicia, zakłócenia wewnętrzne oraz charakterystyczny „garb” na środku okna (DC spike). rfscan radzi sobie z nimi na dwa sposoby:
- każde wykrycie jest potwierdzane przy innym ustawieniu tunera, a prawdziwy sygnał nie zmieni swojej częstotliwości, w przeciwieństwie do artefaktu,
- okno jest ustawiane tak, aby DC spike nie wypadał na żadnym kanale.
W efekcie skaner nie zatrzymuje się na „duchach”.
Cyfrowe emisje głosowe
rfscan przekazuje sygnały cyfrowe do programu DSD-FME, który odtwarza m.in. DMR, P25, D-STAR, YSF i NXDN. Poniżej możecie zobaczyć jak program radzi sobie z sygnałem DMR.
Program „zna” Twoje pasmo
rfscan jest bardzo elastyczny w obsłudze. Można skanować całe pasma, wybrane zakresy częstotliwości albo pojedyncze kanały, a także tworzyć własne grupy kanałów i częstotliwości do skanowania. Autor przewidział też trzy funkcje, które pozwalają dopasować program do własnych potrzeb:
- Własna lista kanałów. W prostym pliku tekstowym zapisujemy częstotliwości, które nas interesują, np. lokalne przemienniki. Każdej nadajemy nazwę i wskazujemy rodzaj emisji (np. AM albo wąskie FM), żeby program odtwarzał ją poprawnie. Zamiast samej liczby na ekranie zobaczymy wtedy czytelną nazwę.
- Wykluczanie zakłóceń. Jeśli na jakiejś częstotliwości stale pojawia się zakłócenie, na przykład z zasilacza lub innego urządzenia, skaner może się na niej ciągle zatrzymywać. Jednym klawiszem wyłączamy taką częstotliwość ze skanowania.
- Dziennik aktywności. Program zlicza, jak długo każda częstotliwość była zajęta. Dzięki temu możemy sprawdzić, które kanały, np. nasze przemienniki, są najczęściej używane, a które stoją puste.
Jaki sprzęt?
rfscan współpracuje z dowolnym odbiornikiem obsługiwanym przez SoapySDR, czyli warstwę, która ujednolica obsługę różnych urządzeń SDR. Autor przetestował trzy modele:
| Odbiornik | Windows 11 PC | Raspberry Pi 4 |
|---|---|---|
| Airspy Mini | 220 MHz/s | 225 MHz/s |
| SDRplay RSP1A | 90 MHz/s | 67 MHz/s |
| RTL-SDR (R828D) | 20 MHz/s | 28 MHz/s |
Warto zauważyć, że na Raspberry Pi 4 skanowanie jest tak szybkie jak na PC, bo o prędkości decyduje odbiornik, a nie komputer. Można więc zbudować małe urządzenie skanerowe włączone na stałe, a telefon posłuży jako ekran.
Rozwój programu
rfscan jest cały czas rozwijany, więc możemy spodziewać się kolejnych usprawnień i nowych funkcji. Warto od czasu do czasu zajrzeć na stronę projektu na GitHubie, gdzie pojawiają się nowe wersje programu. Krzysiek zachęca też do zgłaszania własnych uwag i pomysłów oraz wyników testów z innymi odbiornikami, co pomaga w dalszym rozwoju.
Jak zacząć?
Autor zwraca uwagę, że wzmocnienie to najważniejsze ustawienie i program nie potrafi go sam dobrać, więc warto poświęcić chwilę na eksperymenty. Pełny opis znajdziecie w pliku README i w dokumentacji DOC.md w repozytorium. Szczegółowe informacje oraz instrukcję obsługi znajdziecie na stronach projektu:
- strona projektu: https://b4sh.github.io/rfscan/
- kod źródłowy i pliki do pobrania: https://github.com/b4sh/rfscan
Licencja
rfscan jest darmowy i ma otwarty kod źródłowy, ale działa na licencji GNU AGPL v3. Każdy może go pobrać, używać i modyfikować bez opłat. Jeśli jednak ktoś zmieni program i będzie go rozpowszechniał, musi udostępnić swoją wersję na tych samych zasadach i zachować informację o autorze. Dla zwykłego użytkownika, który słucha pasma w domu lub w klubie, nie zmienia to niczego. Pełny tekst licencji znajdziecie w repozytorium projektu.
Krzysiek, gratulujemy świetnej roboty!








Zostaw komentarz